NHÂN GIỐNG CỦ MÀI BẰNG HẠT, THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN

7

         Trong nội dung nghiên cứ thuộc đề tài “Nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật và kinh tế để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của củ mài tại đèo Pha Đin” nhóm nghiên cứu đã tiến hành nhiều phương pháp nhân giống khác nhau, bởi nội dung nhân giống là nội dung quan trọng nhất trong nghiên cứu. Hiện nay chưa có nhiều tài liệu về cây củ mài do vậy thông tin về kỹ thuật nhân giống cũng rất hạn chế, trong dân gian thì phương pháp nhân giống bằng thân củ là một phương pháp truyền thống trong họ củ nâu. Thân củ được cắt lấy phần đầu sau đó vùi trong tro bếp để sát trùng rồi đem đi trồng, nhưng phương pháp này có một hạn chế đó là mất rất nhiều lượng thân củ cho quá trình nhân giống.

       Trong quá trình nghiên cứu nhóm đã tiến hành điều tra khảo sát và phát hiện ra quả của cây củ mài có ở khá nhiều trên những dây lớn nằm ở trong rừng, do vậy ý tưởng nhân giống từ hạ củ mài sẽ là một giải pháp giúp giảm chi phí do nhân giống bằng thân củ và mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Hình 1: Quả cây củ mài trong tự nhiên

Quan sát quả củ mài chúng ta nhận thấy là loại quả nang, quả hình cầu có 3 múi và trong mỗi múi chứa 1 hạt dạng cầu, dẹt, có cánh, mầu vàng tươi, khi khô các quả sẽ tự tác ra và hạt sẽ theo gió phát tán nhờ cánh. Vì hạt của cây củ mài rất nhỏ nên nhận định ban đầu về sức sống của cây con là rất hạn chế. Khi đi điều tra khảo sát chúng tôi cũng không nhận thấy có những cây con mọc ở gần khu vực có dây củ mài lớn, hơn nhữa mỗi dây củ mài có tới vài trăm quả, như vậy có tới hàng nghìn hạt phát tán trong  mỗi mùa nhưng số lượng củ mài mọc trong tự nhiên lại chỉ phân bố rải rác. Đây là một khó khăn đối với nhóm nghiên cứu.

Hình 2: Hạt củ mài

         Giáo sư Michio Onjo có hướng dẫn chúng tôi cách nhân giống từ hạt bằng việc sử dụng bông ẩm. Quả củ mài sau khi có đã già được lấy về phơi khô cho đến khi các quả tự tách ra và hạt rơi xuống, các hạt củ mài được phơi trong nơi nắng nhẹ để khô đều sau đó được sử dụng vào việc nhân giống. Bông y tế được sử dụng để đảm bảo yêu cầu vệ sinh và phòng chống tác hại xấu, bông được dàn đề trên mặt khay với độ dày khoảng 2cm, sau đó được làm ẩm bằng nước sạch rồi rải đều hạt củ mài lên phía trên rồi đạy nắp lại để đảm bảo độ tối. Hàng ngày bổ sung nước vừa đủ để đảm bảo điều kiện nảy mầm tốt của hạt.

Hình 3: Hạt củ mài được nhân giống trong môi trường bông ẩm

        Kết quả quan sát của chúng tôi cho thấy, đối với môi trường bông ẩm và việc cung cấp nước thường xuyên hàng ngày thì phải mất khoảng gần 30 ngày thì hạt mới bắt đầu nảy mầm, số lượng hạt nảy mầm sau 40 ngày chiếm khoảng 95%. Nhưng những mầm nảy có sức sống thấp, thân mỏng và bị đổ dạt sau một thời gian sinh trưởng. Như vậy việc nhân giống hạt củ mài từ bông ẩm là thiếu tính khả thi.

Hình 4: Hạt củ mài nảy mầm nhưng thân có sức sống yếu

       Bên cạnh việc sử dụng bông ẩm, nhóm nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp nhân giống thông thường là dùng đất ẩm để làm điều kiện nảy mầm cho hạt củ mài. Hạt củ mài được ngân trong nước ấm trong vòng 1h đồng hồ (vì hạt có kích thước mỏng) sau đó được vụi vào cát ẩm ở độ sâu 1cm. Cát này được đảm bảo độ ẩm và áng sáng yếu. Nhưng thời gian mà chúng tôi quan sát được thì cũng khoảng gần 30 ngày thì mới có sự xuất hiện của mầm củ mài mọc ra từ hạt và sức sống của cây cũng rất hạn chế. Tuy nhiên là tỷ lệ nảy mầm khá cao, đạt trên 80% cũng là một kết quả cho thấy tỷ lệ nảy mầm từ hạt củ mài là khá cao. Tuy nhiên thời gian nảy mầm khoảng gần 1 tháng là khá dài đối với quá trình nhân giống.

Hình 5: Hạt củ mài nảy mầm khi vùi vào cát ẩm

         Mặt khác hạt củ mài sau khi được tác khỏi cát ẩm cho vào bầu đất thì chỉ sau 3-5 ngày là bị chết. Nguyên nhân có thể được xác định là do thân củ cây củ mài nhân giống từ hạ quá mỏng manh, sức sống kém mặt khác thân mềm chứa nhiều nước nên khi bị mất nước là thân cây sẽ bị đổ, gãy và chết chỉ sau vài ngày.

Hình 6: Cây củ mài con được trồng vào bầu đất bị chết

        Như vậy việc nhân giống hạt củ mài đã cho những kết quả ban đầu đó là tỷ lệ nảy mầm từ hạt lá khá cao, hơn 80%. Nhưng vấn đề là thời gian nảy mầm của hạt khá dài và sức sống của cây củ mài con là rất thấp. Do vậy trong thời gian tới nhóm nghiên cứu cần phải đưa ra giải pháp khắc phục hai nhược điểm nảy để hoàn thiện quy trình nhân giống từ hạt và có được cây con để so sánh sức sinh trưởng và phát triển của cây củ mài từ hạ và từ thân củ. Đây là vấn đề vô cùng quan trọng trong quá trình chuyển giao kỹ thuật cho người dân.