KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỘNG GIÁ SƠN TRA TẠI KHU VỰC TÂY BẮC

52

          Tóm tắt: Cây Sơn Tra (Docynia indica) đang là một lựa chọn hàng đầu của đồng bào vùng cao Tây Bắc bởi giá trị kinh tế mà nó mang lại. Vài năm trở lại đây, sản lượng Sơn Tra tăng đột biến và giá có xu hướng biến động mạnh. Nghiên cứu tiến hành khảo sát giá bán Sơn Tra tại 3 địa điểm trong khoảng thời gian 3 tháng của năm 2014 và phân tích biến động của giá nhằm đưa ra một số kết luận ban đầu.

  1. Đặt vấn đề

Giá Sơn Tra (Docynia indica) trong một vài năm gần đây có xu hướng biến động mạnh, điều này đang là một câu hỏi đối với người nông dân, tư thương và nhà nghiên cứu. Sơn Tra trong vài năm trở lại đây mới được tiêu thụ mạnh do những tác dụng làm thuốc và các sản phẩm đa dạng mà người tiêu dùng truyền tai nhau.

Nghiên cứu biến động giá Sơn Tra sẽ cho chúng ta biết nhiều thông tin thị trường về việc tiêu thụ sản phẩm, bước đầu đánh giá được các xu hướng biến động của giá, đặc điểm của khách hàng thông qua giá và trạng thái cân bằng của thị trường.

  1. Địa điểm, thời gian và phương pháp nghiên cứu
    • Địa điểm
  • Khu vực bán Sơn Tra tại đỉnh Đèo Pha đin (Tuần Giáo)
  • Chợ Thuận Châu, Thị trấn Thuận Châu, Thành Phố Sơn La (Thuận Châu)
  • Chợ Cầu Trắng Thành Phố Sơn La (Sơn La).
    • Thời gian

            Thời gian thực hiện: Từ ngày 1/7/2014 – 30/9/2014.

  • Phương pháp

            Tại địa điểm khảo sát giá, mỗi nơi chọn 1 người bán Sơn Tra có nhiều năm kinh nghiệm để thu thập giá bán năm 2014 thông qua bảng mẫu.

            Giá Sơn Tra sẽ được tổng hợp, so sánh, phân tích để đưa ra những kết luận về sự biến động giá Sơn Tra năm 2014.

            Phương pháp xử lý số liệu thống kê trên Microsoft Excel 2007 bằng các hàm SUM, COUNTIF, AVERAGE, MIN, MAX … Dùng đồ thị để minh hoạ kết quả.

  1. Kết quả nghiên cứu
    • Giới thiệu và đánh giá chung

            Cây Sơn Tra (Tên Latin Docynia indica, thuộc họ Hoa hồng Rosaceae, thuộc bộ Hoa hồng Rosales, nhóm cây gỗ nhỏ) sống ở khu vực khí lạnh, có độ cao khoảng 1000m trở lên, cây  thân gỗ cao 4-5 m, cành non có gai và lông nhung màu trắng, khi già nhẵn; lá hình mũi mác dài 7-10cm, rộng 1,5-2cm, khi non có 3-5 thùy, tròn ở gốc, thuôn nhọn ở đỉnh, mép lá nguyên hoặc có răng cưa, lông nhung màu trắng ở mặt dưới, gân bên 6-10 đôi, phân chia tới tận mép lá, cuống lá dài 15-20mm; Cụm hoa chùm 1-3 hoa hoặc hơn, có lông, cuống hoa rất ngắn hoặc không có, đài có lông màu trắng với 5 thùy hình mũi mác nhọn đầu, mặt ngoài có lông, mặt trong nhẵn, quả dạng quả táo, hạt màu đen. Cây ra hoa tháng 3-4 và tháng 9-10 cho thu hoạch quả. Tại Việt Nam cây Sơn Tra phổ biến tại tỉnh Sơn La (Bắc Yên, Mường La, Thuận Châu), Yên Bái (Mù Cang Chải, Trạm Tấu), Điện Biên (Tuần Giáo), Lào Cai (Sapa), Lai Châu (Phong Thổ); trên thế giới cây Sơn Tra có ở: Trung Quốc, Ấn Độ, Mianma, Thái Lan [2].

            Hiện nay, sản phẩm Sơn Tra được người tiêu dùng chủ yếu sử dụng vào mục đích ngân rượu dưới dạng khô và tươi bởi khả năng giúp ngủ sâu. Ngoài ra, quả Sơn Tra còn chữa ăn không tiêu, bụng đầy trướng, đau bụng, ỉa chảy, đau bụng do ứ huyết sau khi đẻ, trị cao huyết áp, làm giảm đau. Ngày dùng 8- 20g dạng thuốc sắc, cao lỏng, thuốc bột hoặc viên [3]. Do vậy, hiện nay nhu cầu tiêu thụ sản phẩm Sơn Tra đang tăng mạnh bởi những công dụng được lan truyền trong cộng đồng người tiêu dùng ngày càng nhiều.

            Diện tích trồng Sơn Tra tăng mạnh theo năm (năm 2013 ước có tính khoảng 3.000ha và có khoảng 1.500 ha đang cho thu hoạch) [1] bởi người dân ở vùng cao đều nhận thấy giá trị thị trường của cây Sơn Tra, mặt khác chính phủ và chính quyền địa phương các tỉnh đã đưa cây Sơn Tra vào danh mục cây lựa chọn để trồng rừng. Do vậy, từ những năm 2005 nhiều hộ dân đã lựa chọn cây Sơn Tra để phủ xan diện tích rừng mình quản lý bởi giá trị kinh tế mà nó mang lại. Điều này là nguyên nhân lớn dẫn tới sản lượng Sơn Tra tăng đột biến trong một vài năm gần đây, trong khi đó mức độ tăng của nhu cầu là ở mức trung bình, điều này dẫn tới giá Sơn Tra có xu hướng giảm [4].

  • Biến động giá tại 3 vị trí khảo sát

            Với số liệu thu thập được tuy không liên tục do yếu tố khách quan là người bán có một số buổi nghỉ hoặc hết hàng, do vậy số liệu chưa được đầy đủ. Tuy nhiên chúng ta cũng có thể đưa ra một số kết luận như sau:

            Thứ nhất, tại Tuần Giáo thời gian tiêu thụ Sơn Tra là rất ngắn chỉ khoảng 1 tháng là hết vụ, nhưng giá tại Tuần Giáo có xu hướng đi lên rõ rệt nhất và mức giá có sự chênh lệch lớn giữa đầu vụ và cuối vụ (giá cuối vụ tăng 127% so với đầu vụ). Điều này cho thấy tại Tuần Giáo nếu như người dân có phương thức bảo quản tốt thì sẽ thu được lợi nhuận cao hơn, mặt khác việc giá có xu hướng gia tăng khi lượng cung giảm mạnh vào cuối vụ cho thấy khả năng tiêu thụ tại khu vực Đèo Pha Đin là rất lớn.

            Thứ hai, thời gian tiêu thụ của chợ Thuận Châu và Thành Phố Sơn La có sự tương đồng và dài hơn so với Tuần Giáo. Nhưng xu hướng biến động giá tại 2 khu vực này không rõ rệt, giá vẫn có sự tăng hơn so với đầu vụ nhưng mức tăng thấp (7%). Điều này có thể được lý giải bởi nguyên nhân lượng cung lớn và hoàn toàn đáp ứng nhu cầu thị trường. Mặt khác số lượng khách hàng tiêu dùng là thấp do đó không tạo ra lợi thế cho người bán để có thể nâng giá. Như vậy, tại thị trường ở Thuận Châu và Sơn La thì giá đầu vụ và cuối vụ là không có sự biến động nhiều, do vậy việc bảo quản Sơn Tra không mang lại nhiều lợi ích cho nông dân.

Biểu đồ 1: Biến động giá Sơn Tra tại 3 vị trí khảo sát

  • Biến động của 3 mức giá tại Sơn La

        Tại Thành Phố Sơn La chúng ta nhận thấy khi so sánh 3 mức giá (thấp nhất, cao nhất, trung bình trong ngày) có sự tương đồng khá rõ rệt về xu hướng biến động. Điều này cho thấy sự đa dạng của nhu cầu tiêu thụ bởi 3 mức giá đại diện cho 3 nhóm sản phẩm có chất lượng khác nhau (giá thấp – quản nhỏ, giá trung bình – bán xô, giá cao – chọn quả to đẹp), điều này có thể được lý giải bởi nguyên nhân mục đích sử dụng khác nhau của khác hàng. Khách hàng mua ngân rượu thường có xu hướng chọn quả nhỏ vì họ cho rằng hạt quả Sơn Tra là nhân tố quan trọng tạo ra giá trị làm thuốc. Nhóm khách hàng mua làm quà biếu thì chọn những quả to đẹp.

        Mặt khác, chúng ta cũng nhận thấy mức giá cao nhất và thấp nhất có hiện tượng bị gián đoạn trong biểu đồ 3, nguyên nhân bởi vì không phải ngày nào cũng có người mua chọn quả to và mua quả nhỏ. Điều này cho thấy xu hướng mua xô là phổ biến, bởi vì khi mua về phơi khô hay ngân rượu thì quả to và nhỏ không ảnh hưởng nhiều đến quyết định mua hàng.

Biểu đồ 3: Biến động 3 mức giá Sơn Tra tại Thành Phố Sơn La

  1. Kết luận và đề nghị

Do thời gian nghiên cứu ngắn (3 tháng trong năm 2014), mặt khác cơ sở dữ liệu hạn chế (3 người với 3 địa điểm) cho nên kết quả nghiên cứu chưa phản ánh được hết xu hướng biến động giá Sơn Tra.

Nhưng so sánh với giá sơn Tra năm 2013 thi chúng ta nhận thấy năm 2014 giá Sơn Tra có sự biến động ít hơn và sự chênh lệch giữa đầu vụ và cuối vụ là thấp hơn [4].

Như vậy, nếu xu hướng này được giữ vững thì thị trường Sơn Tra sẽ đi vào ổn định bởi cung và cầu đạt được trạng thái cân bằng. Nhưng với sản lượng sẽ có xu hướng tăng mạnh trong một vài năm tới do diện tích cây cho quả tăng gấp đôi so với hiện tại như vậy cũng có nghĩa là nguồn cung tăng gấp khoảng 1,5 lần. Điều này là một dấu hiệu, nguy cơ cảnh báo thị trường Sơn Tra có thể sẽ bị khủng hoảng thừa trong thời gian tới. Vấn đề này cần được các cấp chính quyền các tỉnh Tây Bắc lưu tâm và đưa vào quy hoạch lại diện tích trồng Sơn Tra đảm bảo giữ được nguồn cung ổn định. Mặt khác việc kích cầu được có được các giải pháp về thị trường đồng bộ như: Mở rộng quy mô thị trường, đa dạng hoá các sản phẩm từ Sơn Tra, kéo dài mùa vụ bằng biện pháp canh tác hoặc bảo quản.

Nghiên cứu biến động giá Sơn Tra là một chủ đề thú vị và có giá trị thực tiễn cao, do vậy trong thời gian tiếp theo tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu về nội dung này và có xu hướng mở rộng quy mô điều tra. Phương pháp nghiên cứu này cũng có thể được áp dụng với các sản phẩm nông sản khác của vùng Tây Bắc.

  1. Lời cảm ơn

Tôi xin cảm ơn chân thành tới Dự án “Nông lâm kết hợp cho sinh kế nông hộ nhỏ vùng Tây Bắc Việt Nam” đã tạo điều kiện cho cá nhân tôi những hỗ trợ nâng cao năng lực, tài chính, phương tiện để thực hiện nội dung nghiên cứu này.

Xin gửi lời cảm ơn tới những chủ cửa hàng đã giúp đỡ tôi thu thập thông tin về giá Sơn Tra.