CÂU CHUYỆN LẤY GIỐNG CỦ MÀI PHẦN 1

7

           Theo kế hoạch năm 2012 của nhóm nghiên cứu “Nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật và kinh tế nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cây củ mài tại khu vực đèo Pha Đin” chúng tôi phải đi lấy giống củ mài từ tự nhiên về nhân giống. Việc này khá khó khăn vì từ trước tới giờ chúng tôi chỉ nghe kể về củ mài và nhìn thấy qua tranh ảnh từ các tài liệu tham khảo được chứ chưa bao giờ tận mắt thấy củ mài trông như thế nào. Qua điều tra khảo sát chúng tôi tìm được một bác nông dân có tên là Lò Văn Hon có kinh nghiệm đào củ mài từ nhiều năm nay. Bác cho Biết khu vực đồi Khâu Tú có rất nhiều củ mài, hàng năm bác vẫn đi đào về ăn và bán ở chợ Thuận Châu. Nhưng vì tình  trạng sức khỏe mấy năm nay không được tốt nên bác không còn đi lấy về nữa.

          Chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình vào lúc 1h chiều ngày 14 tháng 6 năm 2012, cái nắng mùa hè làm cho mọi thứ nóng bỏng nhưng với lòng say mê nghiên cứu và mong muốn tìm được củ mài để phục vụ công việc nhân giống nên chúng tôi cảm thấy rất hứng khởi. Bác Hon cho biết, củ mài học chủ yếu ở sườn đồi, nơi đất lẫn đá là mọc nhiều nhất vì nơi đó mát và có độ ẩm cao. Ngày trước dân mình đói nên đến mùa giáp hạn sau tết nguyên đán đi đào rất nhiều, khu vực đồi Khâu Tú này là nhiều người đào nhất. Có những gia đình đào cả một ngày mới xong 1 dây củ mài với khối lượng thu được khoảng 25-30kg củ, chiếc hố đào xong mà không lấp thì Trâu to đi bị sụp xuống là không lên được. Câu chuyện của Bác Hon làm chúng tôi thấy rất háo hức xem liệu hôm nay nhóm có đào được củ nào to như vậy không. Đọc tài liệu chúng tôi cũng biết được củ mài ăn rất sâu, có củ ăn sâu hơn 1m, do vậy việc đào rất khó khăn nhất là đào phải củ mài mọc xen lẫn trong đá.

          Theo triền đồi chúng tôi băng xuống gần sát một con suối và phát hiện ra một dây củ mài, từ dây chúng tôi lần theo và tìm ra gốc củ mài. Hình hài một củ mài dần hiện ra theo những nhát cuốc chắc nịch vào lớp đất pha đá, bác Hon nhận định củ mài này khá to nhưng sẽ rất khó đào vì ở khu vực này có nhiều đá quá. Nếu muốn đào cả củ này thì sẽ phải lất tung những tảng đá lên, như vậy thì sẽ tốn rất nhiều công, do vậy nhóm chọn giải pháp đào đến khi gặp đá to thì cắt phần củ phía trên mang về nhân giống và chuyển sang tìm gốc khác.

          Vì đã nhận dạng được cây củ mài thông qua thân, lá và hoa nên chúng tôi dễ dàng tìm được các cây củ mài khác, nhưng để tìm được một cây củ mài có khối lượng củ lớn thì thật khó khăn. Dọc con đường chúng tôi đi, chúng tôi phát hiện những hố đất phía bên kia triền đồi, bác Hon cho biết đó là hố đào củ mài mới của năm nay, như vậy vẫn còn rất nhiều người đi đào củ mài về để ăn hoặc để bán, có lẽ là để ăn vì chúng tôi nhận thấy rất hiếm khi bắt gặp ai bán củ mài ở chợ Thuận Châu.