CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở CÂY CỦ MÀI

8

            Ngày 4 tháng 03 năm 2013 tại phòng họp 4 tòa nhà điều hành Trường Đại học Tây Bắc nhóm nghiên cứu cây củ mà trong khuân khổ dự án tài trợ bởi Cơ Quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đã có buổi trao đổi với Giáo sư Michio Onjo (Giáo sư đến từ Trường Đại học Kagoshima của Nhật Bản) về các loại bệnh thường gặp ở cây củ mài.

          Ở Nhật Bản có một loại củ thuộc họ củ nâu có tên gọi là Nagaimo (Tên khoa học là Diostcorea Polystachya) có nhiều đặc điểm tương đồng với cây củ mài ở Việt Nam (Tên Khoa học là Dioscorea Persimilis), do đó Giáo sư sẽ giới thiệu cho nhóm nghiên cứu những loại bệnh thường gặp ở cây Nagaimo và những phương pháp giải quyết đơn giản mà người dân có thể áp dụng được.

Củ mài ở Nhật Bản 

          Trong 2 tháng đầu tiên, thì phần mầm non và chồi non của cây Nagaimo thường bị sâu ăn lá tấn công, do vậy cần phải tiến hành bắt sâu. Ở Nhật Bản, ngay cả đối với những cánh đồng trồng cây Nagaimo với diện tích lớn thì người nông dân cũng tiến hành đi bắt sâu, vì loại sâu này có kích thước lớn. Ngoài ra người dân có thể tiến hành phun thuốc nhưng giải pháp này không được áp dụng và khuyến khích. Khi nhân giống cây củ mài tại phòng thí nghiệm chúng tôi cũng nhận thấy chồi non bị sâu róm ăn.

         Bắt đầu từ tháng thứ 5 trở đi, cây củ mài dễ bị nhiễm bệnh thán thư, nguyên nhân của bệnh này ban đầu được nhận định là do loại nấm Colletotrichum gloeosporioides tồn tại trong đất. Đặc điểm của lá nhiễm bệnh là trên lá có sự xuất hiện của các thể nhỏ li ti màu đen, đó là các đĩa đài (cơ quan sinh sản vô tính hình đĩa, acervuli) của nấm gây bệnh. Củ bị nhiễm bệnh thường có mầu đen ở phần bề mặt thân củ. Đối với những cây bị nhiễm nhẹ (chỉ ở một phần lá) thì có thể nhặt các lá bị khô rồi đem đốt, còn nếu bị nặng (củ bị nhiễm bệnh) thì cần phải đào lấy cả củ, thân và lá đem đi đốt. Giải pháp phòng bệnh thán thư là làm dàn hoặc thân leo cho cây củ mài, phần gốc sát mặt đất 50cm vệ sinh sạch sẽ.

      Giáo sư Onjo cũng cho biết tại Đảo Pohnpei (từng được gọi là Ponape) là một trong 4 bang của Liên bang Micronesia, nằm trên Quần đảo Senyavin thuộc Quần đảo Caroline lớn hơn. Trước đây tại đảo này có hơn 200 giống thuộc họ củ nâu nhưng nay chỉ còn 20 giống, nguyên nhân là do bệnh thán thư.

      Loại bệnh phổ biến thứ ba do vi rút gây ra, những cây Nagaimo bị vi rút tấn công thường có biểu hiện lá sần sùi, gồ ghề, có những phần trên lá chuyển thành mầu trắng. Cây bị nhiễm vi rút vẫn phát triển bình thường ở năm đầu tiên, nhưng nếu tiếp tục nhân giống thì các năm sau cây sẽ phát triển kém đi. Khi phát hiện ra cây bị nhiễm vi rút thì phải đào cả gốc và đem đốt toàn bộ gốc, thân và lá. Vị trí cây bị nhiễm vi rút thì không nên trồng vào các năm tiếp theo. Vi rút thường lây lan qua quá trình nhân giống, khi chúng ta sử dụng dao không qua khử trùng bằng hơi nóng để cắt lát củ hoặc thân thì sẽ làm lây lan vi rút. Mặt khác vi rút cũng bị các loại bọ trích hút làm lây lan từ cây này qua cây khác.

Hình ảnh các loại sâu bệnh thường gặp trên cây củ mài

        Củ của cây Nagaimo cũng bị loại giun tròn sống trong lòng đất tấn công, khi cắt ngang thân củ và thấy có những vệt mầu đen thì đó là dấu hiệu của sự tấn công bởi giun tròn. Ở Nhật người ta dùng loài hóa chất cực mạnh để diệt gin tròn, hóa chất này được tưới vào đất với việc đảm bảo độ ngấm của hóa chất vào đất khoảng 40-50cm, việc tưới hóa chất được diễn ra trước 1 tháng khi tiến hành gieo trồng và chỉ được sử dụng cho vùng đất có nhiều giun tròn. Còn đối với diện tích đất núi đá và vườn nhà có độ ẩm thấp thì ít có khả năng bị giun tròn tấn công. Người nông dân có thể dùng vôi bột rải vào đất để hạn chế tác động xấu của giun tròn, đây là một giải pháp có chi phí rẻ và hiệu quả.

         Ngoài 4 loại sâu bệnh phổ biến kể trên thì đối với cây Nagaimo còn có một số loại sâu bệnh khác nhưng không đáng lo ngại. Với những thông tin có được từ quá trình thảo luận với giáo sư về các loại sâu bệnh của củ Nagaimo, nhóm nghiên cứu sẽ đưa ra những thử nghiệm và khuyến cáo với các hộ dân trồng củ mài trong năm nghiên cứu 2013.